Φιλοσοφία, Επιστήμη και Τεχνολογία στην αυγή των Νεότερων Χρόνων

Παρακολούθησα χθες μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον πιο πάνω τίτλο, μεταξύ δύο ομιλητών που όχι μόνο ήταν πολύ καλά καταρτισμένοι, αλλά και που ήταν συντονισμένοι με τέτοιον τρόπο ώστε η κουβέντα να προχωράει αβίαστα, χωρίς παράλληλα να χάνει σε εστίαση στο αντικείμενο που εξέταζε. Καθόλου εύκολα, ούτε αυτονόητα όλα αυτά…

Ωστόσο υπήρχε κάτι που, κατά τη γνώμη μου, έλειπε από την προσέγγιση που έγινε και ήθελα να το σχολιάσω.

Η εξέλιξη των αντιλήψεων παρουσιάστηκε χωρίς να συνδεθεί με τις κοινωνικές εξελίξεις της εποχής, πράγμα που θεωρώ ότι αφήνει ορισμένα κενά:

  • Γιατί κάποιες αντιλήψεις εκτοπίζουν κάποιες άλλες ?

  • Γιατί ορισμένες αντιλήψεις κυριαρχούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα κι΄ άλλες ανατρέπονται γρήγορα, ή μένουν στην αφάνεια ?

  • Είναι οι κυρίαρχες αντιλήψεις πάντα οι πιο “λογικές” ? Γι΄αυτό καθιερώνονται ?

  • Είναι επομένως, ο χώρος των ιδεών ένα είδος “δαρβινικού χώρου”, (αν μου επιτρέπεται η έκφραση), όπου οι πιο στέρεα συγκροτημένες ιδέες επιβιώνουν ?

  • Δεν παίζουν ρόλο πολιτικοί, οικονομικοί ή ευρύτεροι κοινωνικοί παράγοντες στην εικόνα του κόσμου που έχει ανάγκη να συγκροτήσει η κάθε κοινωνία ?

Θα προσπαθήσω, αρκετά αποσπασματικά, να πω ορισμένες ιδέες με βάση τα όσα μπορώ να θυμηθώ από τη χθεσινή συζήτηση.

Η αναγέννηση και οι ιδέες της δεν μπορούν να εξηγηθούν ξεκομμένα από τη δημιουργία των αυτόνομων πόλεων μέσα στις οποίες εμφανίστηκε μια πρώιμη αστική τάξη. Απέναντι στον ιεραρχημένο κόσμο του μεσαίωνα, η αναγέννηση προβάλλει μια νέα εικόνα.

Η κεντρική στην αναγέννηση ιδέα του ισομορφισμού, που ανέφερε ο ένας εκ των ομιλητών, ο κ. Καλδής, (ότι δηλ το άτομο και η ολότητα συμπλέκονται, ότι στο κάθε άτομο αντικατοπτρίζεται το σύμπαν, ότι σε κάθε μέρος ενυπάρχει το όλον, κ.ο.κ.), είναι μια αντίληψη που ταιριάζει με τον κοινοτισμό που χαρακτηρίζει την κοινωνία της αυτόνομης πόλης. Το άτομο – επιχειρηματίας δεν έχει ακόμη εμφανιστεί. Οι αστοί αυτής της περιόδου λειτουργούν μέσα σε συντεχνίες που συνεργάζονται έστω και με ισχυρή εποπτεία μέσα στα πλαίσια της πόλης.

Επίσης, ο ισομορφισμός, κατά μια έννοια, είναι μια εξισωτική αντίληψη. Αν στον καθένα μας αντικατοπτρίζεται το σύμπαν, (το ίδιο σύμπαν), τότε είμαστε λίγο – πολύ ίδιοι. Αυτή η αντίληψη είναι τελείως ασύμβατη με την ιεραρχημένη κοσμοεικόνα της Φεουδαρχίας και του μεσαίωνα, αλλά αρκετά κοντά στην “δημοκρατική”, (με όσα εισαγωγικά θέλετε), οργάνωση των πόλεων.

Ο άνθρωπος της αναγέννησης αν και πειραματίζεται, δεν μπορεί να αποδώσει στο πείραμα τη σημασία που παίρνει αργότερα, γιατί δεν μπορεί να δεχτεί ότι υπάρχει παρατηρητής τελείως ανεξάρτητος από το πείραμα αφού όλα συνδέονται με τη “μαγική” αρχή της συνέχειας.

Μόνο όταν τα εθνικά κράτη σαρώσουν τις αυτόνομες πόλεις και “απελευθερωθούν” οι μεγάλοι αστοί έμποροι, μπορεί να μπεί το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ όπως το έθεσε ο Καρτέσιος στο κέντρο της κοσμοεικόνας.
Επίσης, η οπτικής μιας ύλης που συντίθεται από ΑΤΟΜΑ είναι και πάλι συμβατή με μια κοινωνία που δεν είναι ένας “οργανισμός” όπως έλεγε ο Πλάτωνας ή οι αρχαίοι, αλλά μια κοινωνία που είναι άθροισμα ατόμων και ατομικών συμφερόντων κατά την αστική αντίληψη.


Αλλά κατά τη γνώμη μου μια ακόμη πιο εύγλωττη περίπτωση είναι οι “ποιότητες” που, όπως ανέφερε ο κ. Καλδής υποχωρούν και όλα εκφράζονται σε ποσότητες.
Ακριβώς σε μια αστική εμπορευματική κοινωνία είναι που δεν ενδιαφέρουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των αντικειμένων αλλά ως εμπορεύματα μας ενδιαφέρει πόσο ζυγίζουν και πόσο κοστίζουν ή πόσο πουλιούνται.

Φυσικά, όπως πολύ σωστά παρατήρησε ο άλλος ομιλητής ο κ. Στείρης αυτή δεν είναι παρά μια μόνο δυνατή ανάγνωση ανάμεσα σε πολλές άλλες. Είναι όμως κατά τη γνώμη μου μια γόνιμη ανάγνωση που μας πάει παραπέρα.

Επίσης, όπως πολύ εύστοχα ανέφερε πάλι ο κ. Στείρης, η αστική τάξη των μεσαιωνικών πόλεων δεν είναι τάξη με την μεταγενέστερη έννοια, και ακόμη οι οικογενειακοί δεσμοί και οι τίτλοι καταγωγής παίζουν σημαντικότερο ρόλο.

Ακριβώς όμως για τέτοιες παρατηρήσεις χρειαζόμαστε μελετητές που ξέρουν σε βάθος την εποχή και μπορούν να φωτίσουν όσα εμείς γενικά και αποσπασματικά εκθέτουμε εδώ

Advertisements
This entry was posted in Οι πιο πρόσφατες αναρτήσεις, Φιλοσοφικά Άρθρα and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s