Μια πρόταση του Levy institute για την έξοδο της Ελλάδας από την κρίση

Πριν μερικούς μήνες, το Levy institute παρουσίασε μια έκθεση με τίτλο “prospects and policies for the Greek economy”, που μπορεί κανείς να τη βρει εδώ: http://www.levyinstitute.org/publications/?docid=1996 Είναι ένα pdf 20 σελίδων στα Αγγλικά. Επειδή η έκθεση είναι πολύ σοβαρή, επιχειρώ εδώ μια σύνοψη των σημείων που μου φάνηκαν πιο ενδιαφέροντα, και καταθέτω μερικές δικές μου σκέψεις Το report: Το 1ο μισό της έκθεσης αναδεικνύει πειστικότατα το αδιέξοδο  στο οποίο βαδίζει η Ελληνική οικονομία κάτω από την καθοδήγηση της τρόικας. Στο 2ο μισό περνάει σε κάποιες προτάσεις. Σενάριο 1) Marshal plan:

(Εντυπωσιακή είναι η πληροφορία ότι πρόκειται για κάτι που έχει ήδη συζητηθεί σε πολλά meetings της ευρωζώνης).

  • Βασική Υπόθεση:  δίνονται στην Ελλάδα 30 δις euro σε 3 χρόνια – 2,5 δις ανά 3μηνο.
  • Συμπληρωματική υπόθεση: Η Ελλάδα θα συνεχίζει να πληρώνει κανονικά τα τοκοχρεολύσια.
  • Τα 30 δις δεν είναι δάνειο αλλά «βοήθεια».
  • Με αυτές τις υποθέσεις, υπολογίζεται ότι η βοήθεια αυτή θα αυξήσει το ΑΕΠ, θα μειώσει την ανεργία κατά 130.000 θέσεις, θα μεγαλώσει τα φορολογικά έσοδα λόγω αύξησης της φορολογικής βάσης, κι επομένως θα μειώσει το δημόσιο χρέος.
  • Όλα αυτά θα γίνουν λόγω της αύξησης των δημοσίων δαπανών.
  • Που θα κατευθυνθούν οι δημόσιες δαπάνες ? Δεν είναι δεσμευτικό, σε κατασκευές και συντήρηση δρόμων, είναι το παράδειγμα που δίνει η έκθεση.
  • Φυσικά, αν οι προσληφθέντες στη διάρκεια του 3ετούς προγράμματος βοηθείας απολυθούν μετά, η οικονομία θα οπισθοδρομήσει ξανά. Απλώς θα μας μείνουν τα έργα.
  • Εκτίμηση της έκθεσης: Είναι απίθανο το σχέδιο αυτό να πραγματοποιηθεί, γιατί από την ΕΕ λείπει η σχετική πολιτική βούληση.

Σενάριο 2) Πάγωμα της αποπληρωμής του χρέους

  • Βασική Υπόθεση: Οι δανειστές πείθονται να μεταθέσουν τις εισπράξεις των τοκοχρεολυσίων για 3 έτη (2014 – 16). Η αναμενόμενη αναθέρμανση της οικονομίας αυξάνει τις πιθανότητές τους να εισπράξουν.
  • Συμπληρωματική υπόθεση: αυτό δεν θα προκαλέσει σοκ στις χρηματαγορές και σημαντική πτώση των Ελληνικών ομολόγων που με τη σειρά τους θα μείωναν τη ζήτηση.
  • Το πάγωμα αφορά πληρωμές προς εξωτερικούς και εσωτερικούς δανειστές. Το 80% του Ελληνικού χρέους είναι σε χέρια ξένων και το 20%, (δηλ 68 δις περίπου), σε χέρια εγχώριων δανειστών, Ελληνικών τραπεζών κυρίως.
  • Tο ελληνικό δημόσιο εξοικονομεί με αυτό τον τρόπο 7,4 δις euro, κατ΄ έτος από τόκους, 6 από εξωτερικούς και 1,4 από εγχώριους δανειστές.
  • Τα 7,4 δις κατευθύνονται σε δημόσιες δαπάνες και προσλήψεις στον δημόσιο τομέα.
  • Οι επιπτώσεις αυτού του σεναρίου μοιάζουν με του 1ου, είναι όμως λιγότερο δραστικές καθώς το συνολικό ποσό είναι μικρότερο, (22,2 δις έναντι 30 δις).

Σενάριο 3) Χρηματοδότηση με αναπτυξιακά Ευρω-ομόλογα

  • Βασική Υπόθεση: έκδοση ευρω-ομολόγων χαμηλού επιτοκίου (ενδεικτικά 1%), και χρόνο αποπληρωμής τα 20 έτη. Το ποσό θα είναι, όπως και στο «σχέδιο marshal» πιο πάνω, 30 δις, (10 δις κάθε έτος για 3 χρόνια).
  • Οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη θα είναι πολύ κοντά σε εκείνες του σεναρίου 1, όμως εφόσον τα ομόλογα δεν είναι «βοήθεια» αλλά θα αποπληρωθούν, αυξάνουν το δημόσιο χρέος και παρατείνουν την επιτήρηση της τρόϊκας ή κάποιου αντίστοιχου οργάνου.

Παράλληλο νόμισμα

  • Σε γενικές γραμμές, προτείνεται ένα παράλληλο νόμισμα που θα χρησιμοποιείται στις εσωτερικές συναλλαγές, ώστε να απαλύνει τις επιπτώσεις της λιτότητας.
  • Εκτίμηση: Μια τέτοια λύση αντιτίθεται μερικώς μόνο στους κανονισμούς της ΕΕ και θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή, αρκεί η Ελλάδα να μη θελήσει να αποπληρώσει το χρέος της σε αυτό το νόμισμα.
  • Παρουσιάζονται πολλές προτάσεις από διάφορους μελετητές σε αυτή την κατεύθυνση. Για παράδειγμα, σύμφωνα με κάποιες, η εισαγωγή του παράλληλου νομίσματος θα είναι μόνιμη, ενώ σύμφωνα με κάποιες άλλες προσωρινή και η Ελλάδα θα μπορεί να επιστρέψει και πάλι στην πρότερη κατάσταση με βάση ένα χρονοδιάγραμμα.
  • Tα βασικά σημεία που γύρω τους διαφοροποιούνται οι εξεταζόμενες προτάσεις είναι:
  • Θα είναι το νέο νόμισμα ελεύθερα μετατρέψιμο σε euro ?
  • Πως θα υποστηρίζεται ? (από assets της ΤτΕ ? από μελλοντικά έσοδα εξαγωγών ? από φορολογικά έσοδα ? Κλπ).
  • Θα είναι ένα «κανονικό» νόμισμα, πχ θα μπορούν να δημιουργούν οι εμπορικές τράπεζες χρήμα με έκδοση δανείων ?
  • Πόσο χρήμα μπορεί να κυκλοφορήσει ?
  • Ποιες συναλλαγές θα γίνονται στο νέο νόμισμα ?
  • Ποια εγχώρια περιουσιακά στοιχεία θα μετατραπούν στο νέο νόμισμα ? πχ τραπεζικές καταθέσεις, δάνεια, κλπ.
  • Θα μπορούσε η πληρωμή του χρέους να γίνει στο νέο νόμισμα ?

Τελικά η έκθεση κάνει τη δική της πρόταση: o    Εισαγωγή νέου νομίσματος χωρίς έξοδο από το euro. o    Προτεραιότητες είναι η τόνωση της εσωτερικής ζήτησης και η δημιουργία θέσεων εργασίας, όχι η αξιοπιστία του νέου νομίσματος. Άρα, δεν χρειάζεται υποστήριξη του νέου νομίσματος τέτοια ώστε να μπορεί να κυκλοφορήσει εκτός της χώρας. o    Μια υποτίμηση, αν υποτεθεί ότι πηγαίναμε σε εθνικό νόμισμα, δεν θα βοηθούσε σημαντικά ούτε τις εξαγωγές ούτε την απασχόληση. o     Το παράλληλο νόμισμα, ας το πούμε Geuro, θα έχει στόχο: §  α) την τόνωση της εσωτερικής ρευστότητας, έτσι ώστε οι κερδοφόρες επιχειρήσεις να μείνουν στην αγορά και να συνεχίσουν να επενδύουν. §  β) την επέκταση των δημοσίων δαπανών χωρίς σύγκρουση με την ΕΕ o    Το παράλληλο νόμισμα θα εμφανιστεί σαν τα “pharma-bonds”, δηλ σαν ομόλογα μηδενικού κουπονιού,  χωρίς ημερομηνία λήξης και μεταβιβάσιμα, άρα θα λειτουργούν ως χρήμα. o    Το δημόσιο θα πληρώνει με αυτά τους προμηθευτές του, και τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων ποσοστιαία, και αντίστοιχα θα τα αποδέχεται μέχρι κάποιο ποσοστό, πχ 50% για την είσπραξη φόρων. o    Η ισοτιμία θα είναι 1 προς 1 με το euro, και η μετατροπή θα είναι μιας κατεύθυνσης: από euro σε Geuro. o    Τα υπάρχοντα δάνεια και οι καταθέσεις θα παραμείνουν σε euro. Οι νέες συμβάσεις και οι μισθοί θα μπορούν να συμφωνούνται εν μέρει η συνολικά να γίνονται σε Geuros. o    Ένας όγκος 14 δις Geuros κρίνεται επαρκής για τις ανάγκες του ιδιωτικού τομέα χωρίς να δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις. o    Σε ένα μετριοπαθές σενάριο τα Geuros δεν θα χρησιμοποιηθούν για επεκτατική πολιτική, αλλά απλώς για να εξοφλήσει το δημόσιο τα εσωτερικά του χρέη σε προμηθευτές κλπ o    Σε ένα πιο ριζοσπαστικό σενάριο, τα Geuros χρησιμοποιούνται για δραστική αύξηση της απασχόλησης. o    Στην περίπτωση αυτή όλοι όσοι θέλουν και δύνανται να εργασθούν θα προσληφθούν με τον κατώτατο μηνιαίο μισθό, (586 euros), και θα χρησιμοποιηθούν στη παροχή δημόσιων αγαθών. o    Ο μισθός πρέπει να είναι χαμηλός έτσι ώστε να μην ανταγωνίζεται τον ιδιωτικό τομέα. o    550.000 εργαζόμενοι θα κόστιζαν στο δημόσιο 7,5 δις euros ετήσια. o    Οι μισθοί, οι φόροι, και ένα μέρος των καταναλωτικών δαπανών θα πληρώνονταν σε Geuros o    Άλλες 165.000 θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν από τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα των δημοσίων δαπανών o    Το σενάριο αυτό θα μπορούσε να συνδυαστεί με το πάγωμα της αποπληρωμής του χρέους, οπότε θα ήταν ακόμη πιο δραστικό, ενώ θα μειωνόταν και η προβλεπόμενη εκροή στο ισοζύγιο πληρωμών. o    Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι η αυξημένη ζήτηση που θα προέλθει από την αύξηση των εισοδημάτων, πρέπει να καλυφθεί από την αύξηση της εγχώριας προσφοράς. Αν αυτό δεν γίνει, τότε κινδυνεύουμε να έχουμε αύξηση των εισαγωγών. Όμως οι Ελληνικές επιχειρήσεις έχουν πάθει τέτοια ζημιά που μόνο με πόλεμο συγκρίνεται. Έτσι θα χρειαστούν μέτρα τόνωσης της βιομηχανίας σε τομείς – κλειδιά, για ανάκτηση της παραγωγικής ικανότητας μέχρις ότου επανεδραιωθεί η εμπιστοσύνη στην κερδοφορία της Ελληνικής αγοράς για τους εγχώριους επενδυτές.

Ένας δικός μου σχολιασμός: Επειδή κάθε σχολιασμός, γίνεται πάντα από μια ορισμένη οπτική, δηλώνω ευθέως τις δύο βασικές μου θέσεις στο παρόν θέμα: α) Συμφέρον κάθε χώρας  της περιφέρειας είναι να απεμπλακεί από την οικονομική παγκοσμιοποίηση που γίνεται με τους όρους του κεφαλαίου και έχει πάρει τον χαρακτήρα νεοαποικισμού. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η διαδικασία αυτή υλοποιείται πρωτίστως από την ΕΕ και την Ευρωζώνη. β) Το ξεπέρασμα της κρίσης δεν μετριέται με την αύξηση του ΑΕΠ, την κερδοφορία των επιχειρήσεων, την άνοδο του χρηματιστηρίου, κλπ, αλλά μόνο με την ουσιαστική καλυτέρευση της θέσης του μεγάλου μέρους της κοινωνίας, που δεν μπορεί παρά να είναι σε αντίθεση με τα συμφέροντα του κεφαλαίου. Δεν πρέπει η πίτα να μεγαλώνει διαρκώς για να περισσεύουν περισσότερα ψίχουλα, αλλά πρέπει να μοιραστεί πιο δίκαια. Σχετικά με το σενάριο 1, το “σχέδιο Marshal:  Εκείνο που θα έκανε την ΕΕ μια τίμια και βιώσιμη ένωση κρατών, θα ήταν η ισότιμη – αναλογική κατανομή της παραγωγής σε ένα πλαίσιο συνεργασίας. Έτσι η κάθε χώρα θα συνεισέφερε στην προσπάθεια της παραγωγής σε ευρωπαϊκή κλίμακα και ως αντάλλαγμα θα ζούσε αξιοπρεπώς. Το σχέδιο Marshal αντί να κατανείμει την παραγωγή και τα εισοδήματα, εισηγείται μια «αγαθοεργία» και μάλλιστα περιορισμένης εμβέλειας και χρονικής διάρκειας. Αντί για έναν δεσμευτικό μηχανισμό ρύθμισης των ανισορροπιών, προτείνεται ο,τι επέλεξαν και οι ΗΠΑ μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο: μια περιορισμένη ανακύκλωση πλεονασμάτων σύμφωνα με τα κέφια και τα συμφέροντά τους. Το χρέος διαιωνίζεται, οι δημόσιες δαπάνες σε «υποδομές» θυμίζουν new deal με καταφανή την προσπάθεια να μην ανταγωνιστούν τα κέρδη του επιχειρηματικού κόσμου  Αλλά, φυσικά, όπως λέει και η έκθεση, ακόμη και αυτή η περίπτωση είναι απίθανη.  Την προσπερνάμε λοιπόν. Τα σενάρια 2, 3 είναι ακόμη χειρότερα από το 1ο. Από πολλές απόψεις, όπως το επισημαίνει και η έκθεση είναι λιγότερο ευνοϊκές παραλλαγές του 1ου σεναρίου. Το χρέος παραμένει, η όποια ανακούφιση είναι προσωρινή, και το σημαντικότερο δεν ανοίγει κάποια πόρτα για την παραγωγική ανασυγκρότηση. Το σενάριο του παράλληλου νομίσματος έχει ενδιαφέρον. Α) διότι αντίθετα από τα 3 πρώτα σενάρια, που εξαρτώνται από την καλή θέληση άλλων, η λύση αυτή είναι στα χέρια μας, (της Ελλάδας εννοώ, αν έχει μια στοιχειωδώς αξιοπρεπή πολιτική ηγεσία). Β) διότι επιχειρεί μια παρέμβαση σε δύο πεδία: και στο νομισματικό και στο δημοσιονομικό. Γ) διότι προτείνει έναν τρόπο να ξεπεράσουμε το βασικό πρόβλημα κάθε κεϋνσιανής πολιτικής που στις σημερινές συνθήκες είναι καταδικασμένη. (Παρένθεση: αυτό δεν φαίνεται να το κατανοεί ο ΣΥΡΙΖΑ, που μιλάει για ξεπέρασμα της κρίσης μέσω τερματισμού της λιτότητας και μόνον. Η διέξοδος προς την ανάπτυξη μέσω της τόνωσης της ζήτησης «μπάζει» σε μια ανοιχτή οικονομία, διότι αντί να τονώσει την εγχώρια παραγωγή, θα διαφύγει μέσω των αυξημένων εισαγωγών προς το εξωτερικό). Αντίθετα, η πρόταση του report είναι πιο σοβαρή. Προτείνεται ένα παράλληλο νόμισμα, μη μετατρέψιμο σε euro και μη αποδεκτό εκτός Ελλάδας ώστε όντως να τονώσει την εγχώρια παραγωγή. Δ) διότι στο πιο τολμηρό σενάριο όπου συνδυάζεται με στάση πληρωμών, ανοίγει έναν δρόμο πιο ριζικής αμφισβήτησης του χρέους. Ως εδώ καλά. Η πρόταση όμως έχει διάφορες αδυναμίες. Η σοβαρότερη είναι ότι αν η Ελλάδα συνεχίσει να πληρώνει το χρέος σε EUR και τους μσθούς και συντάξεις σε Geuros τότε τα παράλληλο νόμισμα θα ευτελιστεί ενώ τα συναλλαγματικά διαθέσιμα θα φεύγουν στο εξωτερικό. Επίσης δεν διευκρινίζεται αν η αποδοχή του παράλληλου νομίσματος θα είναι υποχρεωτική. Η λογική της μελέτης υποδηλώνει ότι δεν θα είναι. Αυτό σημαίνει ότι όταν θα θέλει ένας καταναλωτής να αγοράσει με Geuros ένα εισαγώμενο προϊόν που πληρώθηκε σε EUR, ο πωλητής θα έχει διαφορετικές τιμές για τα δύο νομίσματα και με τον καιρό, όσοι εισπράττουν Geuros θα δουν το νόμισμά τους να πληθωρίζεται. Η πρόταση σε αυτό το σημείο μπορεί να σταθεί μόνο αν η αποδοχή κάθε πληρωμής στο νέο νόμισμα γίνει υποχρεωτική με ισοτιμία 1 προς 1. Μια άλλη αδυναμία της πρότασης έγκειται στο ότι δεν θέλει να αξιοποιήσει παραγωγικά τις προσλήψεις στο δημόσιο για να μην ανταγωνιστεί τον ιδιωτικό τομέα. Συγκεκριμένα, οι προσλήψεις στο δημόσιο έχουν νόημα παράλληλα με επανακρατικοποιήσεις των δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών, με αναβάθμιση της υγείας και της παιδείας, με κρατικές κατασκευές και συντηρήσεις υποδομών, (όχι μέσω εργολάβων, αλλά απευθείας από το κράτος αφού έτσι κι αλλιώς θα προσλάβει εργαζόμενους), ακόμη και με κρατικές ή δημοτικές επιχειρήσεις ή συνεταιρισμούς. Το report δεν φαίνεται να διανοείται τις επανακρατικοποίησεις. Επίσης, με 586 euro, δεν δουλεύει ούτε γιατρός, ούτε δάσκαλος, ούτε μηχανικός, ούτε γεωπόνος, κλπ.  Το πρότυπο επομένως φαίνεται ότι είναι να ανοίξουν πχ νέα ΚΕΠ, και άσχετες υπηρεσίες, όπου θα στοιβαχτούν υπεράριθμοι αργόσχολοι υπάλληλοι. Όλα αυτά, γιατί οτιδήποτε κινηθεί, πρέπει να γίνει από τον «καινοτόμο ιδιωτικό τομέα» που θα ανταμειφθεί  με κέρδη. Άρα, δεν πρέπει να έχει ανταγωνισμό. Έτσι, στην ουσία, η πρόταση αυτή ισοδυναμεί με την αύξηση των επιδομάτων ανεργίας, ή με την αύξηση των συντάξεων. Είναι δηλαδή μια κίνηση για να «ρίξουμε λεφτά με το ελικόπτερο» όπως λέει η σχολή του Σικάγο, χωρίς να στοχεύσουμε να εκμεταλλευτούμε αυτή τη δαπάνη παραγωγικά. Σε κάθε περίπτωση, θεωρώ ότι ακόμη κι έτσι, η τελευταία πρόταση του ινστιτούτου Levy είναι πολύ ενδιαφέρουσα και από άποψη της τακτικής. Μια χώρα και μια πολιτική ηγεσία που θα ήθελαν να ταρακουνήσουν την ΕΕ μη αποτολμώντας μια μετωπική σύγκρουση, αλλά κρατώντας κάποιες ισορροπίες, θα έπρεπε να την έχουν υπόψιν.

Advertisements
This entry was posted in Οι πιο πρόσφατες αναρτήσεις, Οικονομικά Άρθρα and tagged , , . Bookmark the permalink.

One Response to Μια πρόταση του Levy institute για την έξοδο της Ελλάδας από την κρίση

  1. Pingback: Μια πρόταση του Levy institute για την έξοδο της Ελλάδας από την κρίση « ΑΒΕΡΩΦ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s